منو اصلی
توران

سومین جشنواره گردشگری سفر به توران

·          بازدید از مناطق نمونه گردشگری زیستکره توران، رمل های ماسه ای توران و روستای هدف گردشگری قلعه بالا

·          شترسواری، رصد ستارگان، موسیقی محلی و برگزاری کارگاه آموزشی گردشگری (با صدور گواهینامه)

·          همراه با موسیقی محلی، عرضۀ صنایع دستی، سوغات و برنامه های متنوع

مکان  :    شهرستان شاهرود، بخش بیارجمند، منطقۀ خوارتوران

زمان  :    12 لغایت 13 اردیبهشت ماه 1392

برگزار کنندگان:

اداره میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری شهرستان شاهرود

اداره پارک ملی توران بخشداری و شهرداری بیارجمند

دفتر خدمات مسافرتی نوین گشت

شورای اسلامی و دهیاری های قلعه بالا، گیور، دزیان و قلعه احمد

محل ثبت نام :  دفاتر خدمات مسافرتی شاهرود

=========================================


===================================================

"با یاد دوست"

 سفر به توران

گزارشی از روابط عمومی اداره میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری شهرستان شاهرود ( بزودی گزارش تصویری )

 شهرستان شاهرود به عنوان یکی از بزرگترین شهرستان های ایران اسلامی در 390  کیلومتری شمال شرق تهران (استان سمنان) با 51 هزار کیلومتر مربع وسعت، 1400 متر ارتفاع از سطح دریا، 293 پارچه آبادی و با اقلیم های متفاوت جغرافیایی، بزرگترین پناهگاه های حیات وحش و مناطق حفاظت شده را در خود جای داده و با احتساب مناطق شکار ممنوع موجود به "قارّۀ کوچک" و سرزمین پنج اقلیم مشهور است.

 مناطق نمونۀ گردشگری زیستکره توران و رضا آباد:

منطقۀ خوارتوران با يك ميليون و چهارصد هزار هكتار وسعت بزرگترين ذخيره‌گاه زيستكره كشور نام گرفته و گونه‌هاي نادر جانوري و گياهي را در خود جاي داده است.


خوارتوران را آفريقاي ايران لقب داده‌اند. این منطقه بعد از سرنگتي آفريقا واقع در كشور تانزانيا دومين منطقۀ بيوسفر جهان به شمار مي آيد كه در فاصله 140 كيلومتري جنوب شرقي شاهرود و 28 كيلومتري جنوب شرقي شهر بيارجمند و در شمال مركزي كوير ايران واقع است.

از نقاطی چون بیارجمند و خوارتوران از قرن دهم به بعد بارها به عنوان مناطقی بین استان های خراسان و قومس نام برده شده است. جای تردید نیست «خوار» در محلی بنا شده که زمانی سکونتگاه بزرگی بوده است. درشمال غربی «خوار» امروزی یعنی درسمت بادگیر، آثاری از شهر گذشته به چشم می خوردکه قسمت اعظم آن زیر انبوهی از ماسه های روان فرورفته است. با اطمینان می توان پذیرفت شهر خوارزم در زیر ماسه های روان مدفون گردیده و امروزه نیز حرکت شن های روان «خوار» را تهدید می کند.

مجموعه توران از 3 قسمت پارک ملی، پناهگاه حیات وحش و منطقۀ حفاظت شده تشکیل شده که پارک ملّی 8%، پناهگاه حیات وحش 17%  و منطقۀ حفاظت شده 75% از کل مساحت منطقه را شامل می شود.

این منطقه در سال 1351 به عنوان منطقۀ حفاظت شده تحت مدیریت سازمان محیط زیست در آمد و در سال 1355 قسمتی از آن به عنوان پناهگاه حیات وحش انتخاب گردید. در همان سال مجموعه توران از طرف یونسکو عنوان ذخیره گاه زیستکره را نیز دریافت کرد. در سال 1381 قسمت های مرکزی این مجموعه به پارک ملّی ارتقاء یافت.

روستاي رضاآباد در 56 درجه و 41 دقيقه طول شرقي و 35 درجه و 57 دقيقه عرض شمالي واقع گرديده است. اين روستا تا مركز شهرستان (شهر شاهرود) 250 كيلومتر و تا مركز بخش بيارجمند 125 كيلومتر فاصله دارد. ارتفاع روستا از سطح درياي 890 متر است.

طايفۀ چوداري از طوايف ناشناخته كشور است كه در قرون اخير از استان هرات افغانستان به منطقۀ خوارتوران شاهرود کوچ نموده و عده ای از ایشان در شهرستان هاي سبزوار و فردوس به شيوۀ نيمه كوچندگي روزگار مي گذرانند. مركز چوداري ها در استان سمنان، روستاي رضا آباد از توابع دهستان خوارتوران بخش بيارجمند شهرستان شاهرود است.

ظرفیت های مناطق ذکرشده سبب گردید که در دو سفر ریاست محترم جمهور به استان سمنان 2 منطقۀ نمونۀ گردشگری شامل زیستکره توران و منطقۀ رضاآباد و نیز 2 روستای هدف گردشگری قلعه بالا و زمان آباد برای خوارتوران مصوب گردد.

 

سیمای طبیعی منطقه:

 1- ارتفاعات منطقه:

بخش های وسیعی از مجموعۀ توران را اراضی دشتی، کویری و تپه های ماسه ای تشکیل داده است. چندین رشته کوه نسبتاً  کم ارتفاع نیز به صورت پراکنده در منطقه واقع شده اند.

بلندترین نقطۀ منطقه کوه قلعه بالا واقع در ارتفاعات تیر کوه با ارتفاع 2411 متر است که در جنوب شرقی بیارجمند و در منتهی الیه شمال غربی توران واقع شده و پست ترین نقطه در اراضی کویری جنوب منطقه واقع گردیده که حدود 700 متر از سطح دریا ارتفاع دارد.

 2- پوشش گیاهی:

در ذخیره گاه زیستکره توران، اشکال مختلفی از اراضی مناطق خشک به چشم می خورد. در مجموعۀ توران، طیف وسیعی از گیاهان من جمله گیاهان یک ساله، بوته ای، درختچه ای و درختی را می توان مشاهده نمود.

در جنوب غربی منطقه اراضی نمکی و در شرق و شمال شرقی تپه های ماسه ای دیده می شود. اراضی گچی نیز به صورت پراکنده در منطقه وجود داردکه در هر کدام بر اساس شرایط خاص خود محل رویش گیاهان خاصی می باشد. در کال ها و نزدیک چشمه ها می توان انواع مختلفی از گیاهان رطوبت پسند را یافت.

در ارتفاعات منطقه گونه های درختی از قبیل بنه، بادامشک، تنگرس و افدارا به وفور مشاهده می گردد. در قسمت های دشتی غالباً با گیاهانی از قبیل قیچ، درمنه، کاروان کش، خارشتر، گون، گز و تاغ بر می خوریم.

 3- حیات وحش:

از نظر اهمیت و ارزش حیات وحش، مجموعۀ توران منحصر به فرد ترین منطقه تحت حفاظت ایران به شمار می رود، زیرا توران تنها منطقۀ ایران است که هر سه گونۀ بومی ایران یعنی یوزپلنگ آسیایی، گورخر آسیایی و زاغ بور را می توان در آن مشاهده نمود.

تا کنون 41 گونه پستاندار، 167 گونه پرنده، 42 گونه خزنده و 2  گونه دوزیست در این مجموعه شناسایی شده است.


 جوامع انسانی:

تعداد روستاها و سکونتگاه های روستایی واقع در محدوده مجموعه توران 34 روستا می باشد.

درمنطقۀ خوارتوران طوایف عرب، عجم، سیستانی، چوداری و اقلیت بلوچ زندگی می کنند. هر یک از این طوایف از تیره ها و فامیل های مختلف شکل گرفته اند.

دامداری مهمترین مشغله و ممر درآمد خانوارهای منطقه است و پس از آن زراعت، باغداری، صنایع دستی و دیگر فعالیت های تولیدی منبع درآمد خانوارها را تشکیل می دهد.

شترداری یکی دیگر از فعالیت های مردمان ساکن در توران می باشد. شترها در اغلب ماه های سال به صورت پراکنده در مراتع منطقه به چرا مشغولند.

همه ساله تعداد زیادی دام کوچ رو از اوایل آبان به این منطقه وارد شده و تا اواسط فروردین درمراتع قشلاقی به سر می برند.

روستاهای مهم منطقه عبارتند از: زمان آباد، احمد آباد، رضا آباد، صالح آباد، اسب کشان، تغمر، تلخاب، عشقوان، گرماب پایین، قلعه بالا و ...  

 

میراث فرهنگی:

از مهمترین آثارتاریخی موجود در این منطقه می توان به چندتپه تاریخی، آثار قلعه های دفاعی، مقبرۀ جرجیس پیغمبر، پیر رضا آباد و ... اشاره نمود.

 صنایع دستی:

زنان هنرمند منطقه خوارتوران از جمله بافندگان گلیم های نقش برجسته و قالی های بلوچی پر نقش و نگار می باشند. بافته های پشمینه در انواع سفره آردی، سفرۀ نانی، توبره، گلیم سجاده ای، خورجین، پلاس و غیره در نقوش مختلف بافته می شود. استفاده از پشم شتر بخصوص در سفره های آردی و گلیم جا نمازی بسیار مورد توجه است.

بر روی این بافته ها نقوشی از حیوانات و پرندگان غیر اهلی منطقۀ خوارتوران مشاهده می گردد. بافندگان این نقش ها را بطور ذهنی ایجاد نموده و روند فراگیری هنر بافت و ایجاد نقش از نسلی به نسل دیگر و از مادران به دختران منتقل می گردد. زنان طایفه چوداری ساکن رضا آباد از جمله زبردست ترین بافندگان گلیم و قالیچه های بلوچی در منطقه بشمار می روند.

بافت پلاس (سیاه چادر) از موی بز نیز توسط زنان همین روستا انجام می گیرد. سیاه چادر مسکن عشایر در کوچ ییلاقی درون منطقه است. سوزن دوزی بر روی سفره قند، سرپوش و یا تن پوش زنان و پارچه های پر نقش تزیینی سرتاقی از دیگر هنرهای دستی زنان منطقه است. در نقوش سوزن دوزی خوارتوران می توان نقش های بلوچ را بوضوح مشاهده نموده و این امر از قرابت بیشتر این هنر با سوزن دوزی رایج در سیستان و بلوچستان حکایت دارد.


 پوشاک:

پوشاک یکی از نشانه های فرهنگی جوامع مختلف انسانی است که جلوه ای از آداب و رسوم، سنت ها، هنجارها و ارزش های یک قوم رانمایان می سازد. در منطقۀ خوارتوران می توان اجزاء پوشاک سنتی زنان ومردان را مشاهده نمود. گرچه در طی دهه های اخیر به دلیل ارتباط اهالی با شهرهای همجوار و نیز تغییر سبک زندگی استفاده از البسه محلی به حداقل ممکن کاهش یافته لیکن هنوز هم می توان در نقاطی چون اسب کشان، رضا آباد و برخی روستاهای منطقه اجزای پوشاک سنتی اهالی رایافت. پوشیدن البسه محلی در مجالس شادی از جمله عروسی ها در بین اهالی دوچندان می گردد. کویرنشینان با برتن نمودن پوشش نیاکان خود شور و صفای دیگری به مجالس جشن و سرور می بخشند.

 دیگرجاذبه ها:

در کنار آثار تاریخی و دیگر جاذبه های منطقۀ آنچه بیش از همه مورد توجه گردشگران قرار می گیرد، شیوۀ سنتی زندگی مردمان خوارتوران است. استفاده از مصالح بومی درساخت مسکن، روستای تک خانواری تجور، حفظ میراث معنوی از جمله آیین های سنتی ازدواج در کنار معیشت مبتنی برکشاورزی، دامداری و شترداری از موارد قابل ذکر در این ارتباط است. ساکنین کویر به فراصت دریافته اند که چگونه درجریان زندگی، خود را با کویر و شرایط حاکم بر آن وفق داده و از منابع موجود حداکثر استفاده را به عمل آورند